Kırklareli’nin Yitik Hafızası; Serdar Ali Paşa Camii

Kurduğu web sitesi ile Vize’nin özellikle tarih ve kültür-sanat yönüyle tanıtımında en büyük paya sahip isimlerin en başında gelir, Barış TOPTAŞ. Onun bu çalışmasının hayat bulmasında katkı sunan arkadaşlarının samimi çabaları, Vize’nin vizyonunu konumlandırmasında azımsanmayacak bir bakış açısının yakalanmasına vesile olmuştur.

Kırklareli’nin en zengin tarih ve kültür varlıklarına sahip ilçesi Vize, bu kazanımlarını “Tarih ve Kültür Festivali” isimli bir etkinlikle taçlandırmış; ilçede bu konuyla ilgili  pek çok sempozyumun düzenlenmesinin, yerel yönetimler ve akademik çevrelerin iş birliği ile ilgili konularda pek çok projenin Vize’nin geleceğini konumlandırdığı vizyona dahil edilmesinin önü açılmıştır.

Doğup büyüdüğü ilçeye vefa borcunu bu şekilde ödeyen Barış TOPTAŞ, şimdi de “Kırklareli Merkez İlçe ve Köyleri Gayrimüslim Eserleri” isimli yüksek lisans tezi ile, Kırklareli’nin söylenceli tarihin karanlık labirentlerinde kaybolmaya yüz tutmuş yitik hafızasına, bilimin aydınlığıyla ışık tutuyor.

“Kırklareli Merkez İlçe ve Köyleri Gayrimüslim Eserleri” isimli tez çalışmasında, bugüne değin eksik yahut yalnış bildiğimiz tarihi bir tesbite yer veren TOPTAŞ; halk arasında kilise olarak bilinen ve en son Balkan Savaşları yıllarından günümüze ulaşabilmiş fotoğraf ve gravürlerine rastladığımız Serdar Ali Paşa Camii‘ni Kırklarelililer’e yeniden hatırlatıyor.

Bu değerli çalışmasını Trakya Gezi Rehberi okuyucuları ile paylaşmayı esirgemeyen Barış TOPTAŞ‘a teşekkürlerimizi sunuyor, Serdar Ali Paşa Camii ile ilgili olarak tez çalışmasında yer verdiği bölümü, yine onun kaleminden sayfalarımıza taşıyoruz.

KİLİSE DEĞİL, KIRKLARELİ’nin İLK CAMİSİ

“SERDAR ALİ PAŞA CAMİİ”

Eski fotoğraflarda gördüğümüz Hızırbey Camii‘nin hemen yanında bulunan tek katlı kırma çatılı, kiremit örtülü sundurmalı bina ve bitişik kuleye benzer yapının, halk arasında kilise olarak adlandırılması, bu şekilde tanıtılması aslında insanlara çok ta mantıksız gelmiyor. Zira iki caminin bu kadar yakın olamayacağı düşüncesi, yukarıda bahsedilen kuleye benzer yapının, Osmanlı mimarisinde görülmeyen bir anlayışla yapılmasından dolayı halk arasında kilise olarak düşünülmesine neden olmuştur.

İlk bakıldığında çan kulesinden ziyade, bir saat kulesini andıran dörtgen gövdeli aşağıdan yukarıya doğru incelen bir formda yükselen kulenin, iki silme ile ayrılan demir korkuluklar ile çevrelenmiş bir de şerefesi bulunmakta, üzeri ise dilimli sivri bir koni külah ile örtülüdür.

XVII. Yüzyılın ikinci yarısında Kırklareli’yi ziyaret eden Evliya Çelebi şehirdeki camilerden eski caminin meşhur olduğundan bahsetmiş ancak, yanındaki bahse konu yapı ile ilgili bilgi vermemiştir.(1) Cumhuriyet döneminin yerel gazetecilerinden Ali Rıza Dursunkaya ise, bahse konu yapının Serdar Ali Paşa Camii olduğunu belirtmiştir.(2) Şehrin Osmanlı Devleti tarafından fethi ile birlikte inşa edilen ilk İslami dini yapısı olan cami geçirdiği bir yangın sonrası eski bir Defterdar olan Serdar Ali Paşa tarafından yeniden inşa ettirilmiştir.(3) Serdar Ali Paşa Vakfı adına kayıtlı caminin etrafında bulunan yine vakfa ait dükkanlardan elde edilen gelirin bir kısmı vakfa ait hayratların imar ve ihyasında kullanılırken kalan kısmı ise resmî nitelikli mekteplerin masraflarının karşılanmasında kullanılmıştır.(4) Balkan Savaşları sırasında Bulgarlar tarafından Hızır Bey Camisi’nin minaresi ile birlikte yıkılan caminin, Hızır Bey Camisine yakınlığı sebebiyle yeniden inşası düşünülmemiş, yerine Hacı Adil Bey tarafından halk ararsında Alman Çeşmesi olarak bilinen neo-klasik tarzda bir çeşme yaptırılmıştır. Kare planlı, basık sivri kemerli, mermer çeşme sonraki yıllarda Hızır Bey Camisi avlu duvarı bitişiğine taşınmıştır.(5)

Barış TOPTAŞ

Kaynaklar :

1 – Mehmet Zıllıoğlu Evliya Çelebi, Evliya Çelebi Seyahatnamesi, İstanbul 1978, c. 5, s. 51.

2 – Ali Rıza Dursunkaya, Kırklareli Vilayetini Tarih Coğrafya Kültür ve Eski Eserleri Yönünden Tetkik, Kırklareli 1947, c.2, s.73,74

3 – Gös. yer., Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), AE.SAMD.III, 41/4045

4 – Mesut Ayar, Kırklareli (Kırkkilise) Mekteb-i İdadisi, Kırklareli 2010, s. 41

5 – Kırklareli İl Yıllığı, Kırklareli 1967, s. 209.

Facebookmail