Çanakkale, Türkiye'nin kuzeybatısında, İstanbul gibi yurdumuzun hem Avrupa hem de Asya yakalarında toprakları olan bir ilimizdir. Anadoludaki toprakları Biga yarımadası boyunca uzanırken, Trakya kesiminde bulunan toprakları ise Gelibolu yarımadası üzerinde yer alır. Ayrıca Ege Denizi'nde yer alan iki büyük adaya sahiptir. Bozcaada ve Gökçeada ( İmroz ) adaları. İmroz aynı zamanda yurdumuzun da en büyük adası durumundadır. Çanakkale boğazının her iki yakasında yer alan yerleşimleriyle Çanakkale tarih boyunca da stratejik öneme sahip olmuş, ve birçok medeniyet tarih sahnesine bu topraklardan çıkmıştır.

Ayvacık, Bayramiç, Biga, Bozcaada, Eceabat, Ezine, Gelibolu, Gökçeada ( İmroz ), Lapseki, Yenice ve Çan.

Çanakkale, tarih içerisindeki yolculuğunda hep önemli olagelmiştir. Bilinen en eski tarihi, M.Ö. 4000'li yıllarda Biga yarımadası üzerindeki Kumkale'dir.

Buna rağmen, Çanakkale'nin en bilindik tarihi antik Truva ( Troya ) dönemine ait bulgular üzerinedir. Truvalıların M.Ö.3500-3000 'li yıllarda başladığı üzerine bulgular vardır. Antik kentin en parlak dönemi ise M.Ö. 3000-2000 yılları arasındadır. Bu tarihlerde Truva, tarihin en önemli kültür merkezlerinden biri durumundadır.

Bölge, M.Ö. 8. yüzyılda Aiolialılar, M.Ö. 7. yüzyılda Lidyalılar, M.Ö. 6 yüzyılda Perslerin medeniyetlerine sahne olur. Daha sonra Büyük İskender tarafından Perslerden alınan bölge, Makedonların hakimiyetine girer.

M.Ö. 2. yüzyılda Pergamon ( Bergama ) Krallığı yörede etkili olurken, Roma İmparatorluğunun Biga yarımadasının bulunduğu antik bölgede sahneye çıkmasının tarihi ise M.Ö. 1. yüzyıldır. Troas diye adlandırılan bu bölgede Aleksandria Troas isimli bir de yerleşim yeri kurulmuştur.

Stratejik önemi büyük olan Çanakkale boğazı, İstanbul'u fethetmeyi başaramayan kavimlerin de, Trakya kesimine geçiş için sık sık seferler düzenledikleri için hep ilgi odağı olmuştur. Trakya kavimlerinden Gotlar, İstanbul'u fethetmek için yola çıkan Araplar, Gelibolu yarımadasında bir dönem Kantonlar, ardından Selçuklu'dan dağılan Karasioğulları ve Aydınoğulları tarih içinde bölgenin değişik kesimlerinde etkili olmuşlardır.

1367 yılında Osmanlılar'ın Gelibolu'yu almasıyla bir daha tarih sahnesindeki yeri ve dolayısıyla önemi değişecektir.

Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'un fethinin ardından, Çanakkale Boğazı'nın da önemini anlamıştır. Bunun için Trakya kesiminde Kilitbahir, Anadolu kesiminde ise Sultaniye ve Çanak Kalelerini inşa ettirir. Hatta planlarının kendisinin çizdiği Kilitbahir Kalesi, sultanın geometriye olan düşkünlüğünden sebebep olsa gerek yonca yaprağı şeklinde değişik ve başka hiç bir savunma kalesinde görülmeyen mimariye sahiptir.

Şimdiki Çanakkale ise ismini aldığı Çanak Kalesi etrafında gelişir. Bu kale şimdi Çimenlik Kalesi ismini almıştır.

Kaz Dağlarının olduğu güney kesimlerde Türkmenler, merkezde ise Rumeli'den göçler ve savaşlarla kaçıp buralara yerleştirilen muhacirlerce yurt edinilen Çanakkale, şehri Rum ve Yahudi ailelerle değişik mahalleler oluşturarak paylaşmıştır.

Tarihin eski dönemlerinde Dardanel ya da Hellesponos diye bilinen bölge, 1.Dünya Savaşının en şiddetli savaşlarından biri olarak kabul edilen Çanakkale Savaşları sırasında ne denli önemli olduğunu bir daha ortaya koymuştur. İstanbul'u almak Avrupa'nın ve dünyanın güçlü devletlerinin topladığı yüzbinlerce asker ve güçlü donanmaları karşısında, Çanakkale boğazı ülkenin dörtbir yanından savaşa büyük bir inanç ve vatan aşkıyla katılan Türk askerince aylarca savunularak, tarihe birkez daha damgasını vurmuştur.

Çanakkale, Ege ve Rumeli mutfağının etkisinde bir mutfak kültürü geliştirmiştir. Öte yandan, turizmde deniz turizminin olduğu kadar ( Bozcaada, Gökçeada, Saroz Körfezi kıyıları vb. ), antik ören yerlerini ( Troya, Assos vb. ), Gelibolu tarihi yarımadasında Çanakkale Savaşları'nın geçtiği mekanları her yıl ziyaret eden yüzbinlerce yerli yabancı turist için de, bir kültür turizmi potansiyelini bir arada harmanlamaktadır.

Şehrin ekonomisinin belkemiğini tarımsal faaliyetler ve onların getirdiği yan sanayiler oluşturmaktadır. Örneğin, konserve ve dondurulmuş gıda sektörü tarımın getirdiği diğer yan kollar olarak görülebilir. Çanakkale özellikle sebze ve tahıl üretirken, domatesiyle iç pazarda büyük yere sahiptir. İlin adalarında, özellikle Bozcaada'da bağcılık ve şarap üretimi bir marka olmuştur.

Bölgenin güney kesimlerinde ise, hayvancılık ve mandıracılık gelişmiştir. Ezine peyniri bir marka olarak bu faaliyetlerin sonucudur.Bir deniz kenti olması hasabiyle, deniz ürünleri konusunda da girişimler olan ilde, konserve deniz ürünleri sektörü de önem taşımaktadır.

Sanayi olarak ciddi bir gelişme görülmese de, şehirle bütünleşmiş seramik ve karofayans üreten ciddi işletmeler vardır. Çimento sektörü de ilin sanayisinde yer tutar.

Orman varlığı olarak zengin bir şehir olan Çanakkale' de yüzölçümünün %54 gibi önemli bir kısmını ormanlar kaplamaktadır.

==========================

Çanakkale ile ilgili daha fazal bilgi için Çanakkale Gezi Rehberi sayfamıza başvurabilirsiniz.

Fotoğraflarıyla değerli katkıları için Mustafa Sabri TÜRKAY'a teşekkür ederiz.

Bu Yazıyı Ekle