Mübadeleyle Göç Eden Bir Gelenek; Vize’de Kalegeros Bahar Bayramı

Trakya toprakları geçtiğimiz yüzyılın ilk çeyreğine kadar özelikle Rum, Bulgar, Yahudi ve Ermeni halklara ev sahipliği yapmış, Osmanlı’nın zaten son bir buçuk asırdır azalan imparatorluk gücünü yitirerek yerine Cumhuriyet Türkiye’sinin kuruluşuyla, başta mübadele olmak üzere çeşitli gerekçelerle bu birliktelik zamanla son bulmuştur. Onlardan geriye cisme bürünmüş kültür varlıkları kısmen ulaşsa da, gelenek ve görenekleri ile inanç sistemleri etrafında şekillenen kültür izleri ise manevi mübadele valizleri olan hafızalarıyla birlikte göç ettikleri topraklara taşınmıştır.

Sayfalarımıza kıymetli katkılarıyla defalarca destek veren Barış TOPTAŞ, bu defa bizi silinen bir bellek kartının geri getirircesine titiz çalışmasıyla 1906 yılı Vize’sine götürüyor ve halk takvimine dair bir bahar kutlamasını hatırlatıyor.

Sizi bu kıymetli araştırma ve belgelemeyle başbaşa bıraırken, sevgili Barış TOPTAŞ’a bu çalışmayı Trakya Gezi Rehberi okuyucuları ile paylaştığı için sonsuz teşekkürlerimizi sunuyoruz. Keyifli okumalar…

Vize’de Kalegros Bahar Bayramı

Birçok toplumda, baharın gelişi, yüzyıllardan bu yana çeşitli etkinlik ve şenliklerle kutlanmaktadır. Bu gün Ülkemizde, Nevruz, Mart Dokuzu, Gün Dönümü, Yumurta Bayramı gibi isimlerle kutlanılan birçok  toplumda yılbaşı niteliği taşıyan bu bayram, tarım toplumlarının çiftçilik etkinliklerinin başlangıcı olarak ta kabul edilmektedir.

Foto1. Vize İlçesi Evrenli Köyü, 1906 Yılı /Kalogeros Tiplemesi
Kaynak: jstor.org, Helenik Araştırmaları Teşvik Derneği, S.26, S.194

İnsanların kışın yoksulluğundan kurtulması ve bolluk ve bereket içinde yaşaması inancıyla, insanları uyandırmak ve canlandırmak  amacıyla gerçekleştirilen bu kutlamalar, aynı zamanda insanlar arasındaki sosyal birliktelikleri güçlendirmekte, güçlü bir toplum yapısı oluşmasını sağlamaktadır.

Bugün hemen hemen aynı amaçlar doğrultusunda, sadece Yunanistan’ın Drama şehrine bağlı Kalabaki Köyünde, Vize ve çevresinden göç eden Rumlar tarafından sürdürülen, Kalogeros Bahar Bayramı[1] etkinlikleri, 20. Yy başlarına kadar Vize İlçemizde kutlanmakta idi.[2]

Foto2. Vize İlçesi Evrenli Köyü, 1906 Yılı /Köy Meydanı Sürülürken./ Dawkins, Bay Richard McGillivray
Kaynak:  Atina Üniversitesi Tiyatro Çalışmaları Bölümü Dergisi, S.16/1, 2018

1849 yılında Vize’de doğan Dünyaca Ünlü Yazar Georgios Vizyenos, çocukluk dönemine ilişkin bu gelenekle ilgili bilgilerini eserlerinde paylaşmıştır.[3]

1906 Yılı İlkbaharında, Vize İlçesini ziyaret eden ve yaklaşık bir hafta kalan, Dawkins, Bay Richard McGillivray, Evrenli Köyünde yapılan etkinlikleri fotoğraflayarak, “Trakya’daki Modern Karnaval ve Dionysos Kültü” başlığı altında sergilenen “mumyalama oyunu” adlı bir korku tiyatrosunun günümüze ulaşmasını sağlamıştır.[4]

Foto3. Vize İlçesi Evrenli Köyü, 1906 Yılı /Köy Meydanı Mumyalama Oyunu/Dawkins, Bay Richard McGillivray
Kaynak:  Atina Üniversitesi Tiyatro Çalışmaları Bölümü Dergisi, S.16/1, 2018

Ortodokslarca, kırk gün süren Paskalya Orucunun başlangıç günü olarak kabul edilen Temiz Pazartesi’den bir hafta önceki Pazartesi sabahı, (Bu sene Temiz Pazartesi günü, 15 Mart 2021 tarihinde denk gelmektedir.) köyün tüm gençleri bir araya gelir.  Bunlardan biri, hayvan postlarını üstüne geçirerek, beline çanları bağlar ve bir Keşiş (Kalogeros) gibi giyinir. Yakılan ateşten yüzünü isleyerek başını kıyafetinin başlığı altına gizler ve korkutucu bir figür meydana getirirdi.[5] Köyün gençlerinin önünde büyük bir gürültü ile, evden eve gidip ikramlar ister, bütün evleri ziyaret ettikten sonra, kadınlar kilisenin etrafındaki açık alanda, diğer tüm köy sakinleri ise bir araya gelerek mumyalama oyunu ismi verilen korku tiyatrosunun sergileneceği köy meydanında toplanırlardı.[6]

Daha sonra, mumyalama ismi verilen tiyatro oyunu başlar, kılıçlar çekilir, demirci sabanın demirini döver, köy meydanı karasaban ile sürülerek, buğday ve mısır ekilip, tohumlar sulanır idi.[7] 

Foto5. Vize İlçesi Evrenli Köyü, 1906 Yılı /Köy Meydanında tulum eşliğinde yapılan halk oyunu./ Dawkins, Bay Richard McGillivray
Kaynak:  Atina Üniversitesi Tiyatro Çalışmaları Bölümü Dergisi, S.16/1, 2018

Tarımsal yaşam tarzına bağlı ve sembolik olarak bol bir hasat için iyi alametler olarak hizmet eden ritüeller tamamlandıktan sonra, Köy meydanında müzik ve dans eşliğinde bir ziyafet düzenlenerek etkinlik tamamlanırdı.[8]

Günümüzde, Trakya’nın çeşitli yerlerinde Ocak ayı içerisinde kutlanan, birer Balkan gelenekleri olan “Koleda” ve “Bocuk Gecesi” etkinliklerinde de korku temalı tiyatrolar sergilenir, ev ev yiyecekler toplanarak (genel olarak kabak tatlısı ve akıtma) köy meydanlarında beraber yenerek insanlar arasındaki sosyal hayat canlanmaktadır.


KAYNAKÇA :

[1] https://www.greece-is.com/greece-apokries-countrys-interesting-carnival-celebrations/

[2] NIKOS KOUTSOUMPOS, Atina Üniversitesi Tiyatro Çalışmaları Bölümü Dergisi, DAWKINS ONCE AGAIN: PHOTOGRAPHIC EVIDENCE OF THE EARLY 20th CENTURY FOR THE FESTIVAL OF THE KALOGHEROS AT VIZA, EASTERN THRACE, S.16/1, S.316, 2018

[3] https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-hellenic-studies/article/abs/modern-carnival-in-thrace-and-the-cult-of-dionysus/

[4] Dawkins 1906. “Trakya’daki Modern Karnaval ve Dionysus Kültü” Journal of Hellenic Studies 26: 191-206)

[5] Aynı yer (www.greece-is.com)

[6] Aynı yer (www.greece-is.com)

[7] Aynı yer (www.greece-is.com)

[8] Aynı yer (www.greece-is.com)

Facebookmail