Osmanlıdan Cumhuriyete Kırklareli İl Merkezinde Sağlık Alanında Yapılan Çalışmalara Genel Bir Bakış

Her Ulus Çocuklarının, Sıhhatli ve Gürbüz Olmaları İçin, Yaşadıkları Bölgenin Sıhhî  Şartlarını Temin Etmek, Devlet Halinde Bulunan Siyasî Teşekküllerin En Birinci Ödevidir.

Mustafa Kemal ATATÜRK
Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı resim-29.png
Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi
Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi

Covid-19 Pandemisi nedeniyle, içinde bulunduğumuz bu zor süreçte, kutsal mesleğini insan onuruna yakışır bir şekilde, fedakarca yerine getirmeye çalışan tüm sağlık çalışanlarının “14 Mart Tıp Bayramı” kıtlu olsun.

Barış TOPTAŞ / 14 Mart 2020, Kırklareli

Osmanlı Döneminde Sağlık Alanında Yapılan Çalışmalara Genel Bir Bakış

1948 yılında kabul edilmiş olan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde  “Her bireyin, kendisi ve ailesi için refah ve sağlığı için; beslenme, barınma, konut edinme ve tıbbi bakım alma hakkı vardır.” içeriğine yer verilmiştir.

Sağlık, her insanın en doğal hakkıdır. Bir toplumda yaşayan vatandaşların Devletin vermiş olduğu sağlık hizmetlerden yararlanması kavramı, Devletin her alanda güçlü kalmasını sağlayan sağlıklı bireylerin üretkenliği ile doğrudan ilişkili olması, zamanla,  politik, yasal ve sosyal düşünce olarak ortaya çıkmıştır. Günümüzde Devletler geleneksel işlevleri yanında, halkın sağlık ve eğitimi ile ilgili gerekli harcamaları yaparak, sosyal ve ekonomik kalkınmayı sağlamak görevini de üstlenmişlerdir.

Sağlık hizmetlerinin teşkilatlanmasına bakıldığında, Osmanlı Devletinde sağlık hizmetlerinin gelişimi, 19. yüzyıla kadar genel idari örgütlenmeye paralel olarak daha çok orduya yönelik olduğu görülür. Halka yönelik sağlık hizmetleri ise başta padişahlar olmak üzere yöneticiler ve zengin kişilerce kurulan darüşşifalar ve özel hekimlerce yürütülmüştür.[1]

Anadolu Selçuklu Devletinde varlığını sürdüren darüşşifa adı verilen sağlık kurumları Osmanlı Devletinin kuruluşundan itibaren de faaliyetlerine devam etmiştir. Bu örgütlerin en üst kademesinde görevli kamu görevlilerine ise başhekim veya hekimbaşı adı verilmiştir. Darüşşifa, Darüssıhha, Darülafiye, Darürraha, Darüttıp, Maristan, Bimaristan, Bimarhane, Şifahane gibi adlarla anılan kurumların bu günkü genel adı hastanedir.[2] 19. yüzyılla birlikte Osmanlı Devleti’nde sağlık alanında köklü yenilikler olmuştur. Bu dönemde sağlık sistemi modernize edilerek bazı yeni sağlık kurumları kurulmuş ve sağlık alanında bazı yasal düzenlemeler yapılarak, teşkilatlanma adına hukuksal ve fiziksel adımlar atılmaya başlanılmıştır.

1826 Yılında, II. Mahmut döneminde  Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i Mansure (Askeri Tıp Okulu),  1839’da Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ve Mekteb-i Tıbbiye Nezareti, 1840’ta Tıbbiye Meclisi adı altında bir meclis, 1862 de Askeri Sıhhiye Dairesi kuruldu.[3]

Res 1- Mekteb-i-Tıbbiye-i-Adliye-i-Şahane-amblemi

Bu dönemde hekimlerin, atama, işlerine son verme, yer değiştirme ve terfi işleri, bulaşıcı hastalıklarla savaş, eczane ve muayenehane açılmasına izin verilmesi, hekim, eczacı ve diğer sağlık personelinin diplomalarının tescili yani kısacası sivil sağlığa ait tüm işler Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ve Umur-ı Tıbbiye-i Mülkiye Nezareti’ne bağlı olarak yürütülmekteydi.

1871 Yılından itibaren taşraya ilk defa hekimler gönderilmeye başlanılmış, 1914 yılında Dahiliye Vekâletine bağlı Sıhhiye Müdüriyet-i Umumiyesi kurulmuştur. Teşkilatın başındaki ilk isim ise Dr. Besim Ömer Paşa olmuştur. [4]

Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğunun son döneminde girdiği, Balkan Savaşları ile başlayan, I. Dünya Savaşı ile devam eden, sonrasında Kurtuluş Savaşında verilen büyük mücadele ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti kurulmuş ancak, yıllarca süren savaşlar sonunda, ülke bakımsız kalmış, her bir yanı harabeye dönmüş, birçok sıkıntı baş göstermiş, savaş içindeki göç hareketleri, bulaşıcı hastalıkların yayılması, göçlerden kaynaklanan ekonomik ve toplumsal sorunlar baş göstermiş, halk açlık, kıtlık ve sefalet içinde birçok bulaşıcı vb. hastalıklar ile mücadele etmek zorunda kalmıştır.


[1] Gürkan Tekin Sıhhiye ve Muavenet-İ İçtimaiye Vekâletinden Sağlık Bakanlığı’na (1920-2000) Doktora Tezi Ankara 2011 S.11

[2] Gürkan Tekin a.g.e. S.14

[3] Gürkan Tekin a.g.e. S.19

[4]Gürkan Tekin a.g.e. S.24

Facebookmail