Osmanlıdan Cumhuriyete Kırklareli İl Merkezinde Sağlık Alanında Yapılan Çalışmalara Genel Bir Bakış

Kırklareli’de Sağlık Alanında Yapılan Çalışmalar

Bu dönemdeSıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâletince (Sağlık Bakanlığı) her ile bir Sağlık Müdürü görevlendirilmiştir. Görevlendirilen bu sağlık müdürleri tarafından bulundukları şehirlerdeki, yaşanan sıkıntıların tespiti ve şehrin genel vaziyetine ilişkin bilgilerin toplanması istenmiştir.

Devlet Arşivlerinde yapılan araştırma sonucunda Kırklareli İline atanan Sağlık Müdürleri ve atama tarihleri ile ilgili bilgiler edinilmiş ancak dönemsel olarak bazı kayıtların bulunmadığı tespit edilmiştir.

Belge TarihiAtama BilgisiBelge No
2.06.1924Kırklareli Sağlık Müdürlüğüne Hamdi’nin tayini.30-11-1-0 / 5 – 16 – 3
6.09.1939Dr.Mehmet Derviş KUNTMAN
7.03.1946Kırklareli Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğüne Dr. Rıfat Dedeoğlu’nun tayini.30-11-1-0 / 181 – 6 – 17
12.03.1946Antalya, Bilecik, Çankırı, Çorum, Eskişehir, İzmir, Kayseri, Kırklareli, (Dr. Rıfat Dedeoğlu’nun tayini.) Konya, Kütahya, Malatya, Manisa illeri sağlık ve sosyal yardım müdürlerinin kadro değişikliği sebebiyle yeniden aynı göreve tayinleri.30-11-1-0 / 181 – 8 – 5
31.03.1947Kırklareli Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğü’ne Dr. Asaf Aydonat’ın naklen tayini.30-11-1-0 / 190 – 9 – 11
28.09.1952Giresun, Yozgat ve Kırklareli Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüklerine Dr.İzzettin Özden, Sadık Baykaner ve Orhan Çelik’in tayinleri.30-11-1-0 / 234 – 26 – 7
25.08.1956Burdur, Bolu, Kars, Kastamonu ve Kırklareli (Dr. Cemal AKŞAR naklen Tayini) Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüklerine yapılan tayinler.30-11-1-0 / 260 – 37 – 11
23.11.1967Aydın ve Kırklareli sağlık ve sosyal yardım müdürlüklerine Dr. Mehmet Kenan Ersoy ve Mehmet Ferruh Tepeköy’ün tayinleri.30-11-1-0 / 331 – 44 – 15
29.05.1973Kırklareli Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğüne Ramiz Bark’ın tayini.30-11-1-0 / 390 – 28 – 8
13.09.1982Kırklareli Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğüne İsmet Bayram’ın tayini.30-11-1-0 / 562 – 28 – 1

Kırklareli İlk İl Sağlık Müdürü Doktor Ahmet Hamdi Bey

Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâletince (Sağlık Bakanlığı) yapılan 02/06/1924 Tarihli atama onayı ile, Doktor Ahmet Hamdi Bey, Kırklareli’ne atanan ilk Sağlık Müdürü olmuştur. 1927 yılına kadar Kırklareli’de görev yapmıştır.[18]

Res.5 – Kırklareli Sağlık Müdürlüğüne Hamdi Bey’in Atanmasına İlişkin Tayin Emri
Res.6 – Kırklareli Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğü’ne Dr. Rifat Dedeoğlu’nun Atama Onayı
Res.7 – Kırklareli Sıhhat ve İçtimai Muavenet Md.’lüğüne Doktor Cemal Akşarın Atama Onayı

İl Sağlık Müdürü Doktor Ahmet Hamdi Beyin Kırklareli’deki Çalışmaları

Kırklareli İlinin İlk Sağlık Müdürü Doktor Ahmet Hamdi Bey, 1876 yılında Şanlı Urfa’nın Halfeti İlçesinde doğmuştur. 1899 Yılında Tıbbiyeden mezun olmuştur. Sonrasında  göz hastalıkları alanında ihtisas yaparak uzman olmuş, 1924 – 1927 yılları arasında  Kırklareli’de görev yapmıştır. Son olarak Kültür Direktörlüğü Sağlık İnspektörü olmuş ve 1936 yılında 60 yaşında vefat etmiştir.[19]

Ahmet Hamdi Beyin Kırklareli’de göreve başlamasıyla, yaklaşık bir yıl içinde derlediği bilgiler ışığında, Türkiye’nin Sıhhi-i İçtimai Coğrafyası Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti kitabını hazırlamıştır.[20] Cumhuriyetin ilk yıllarında Kırklareli İlinin genel durumunu ilk ağızdan  anlatan Osmanlıca yazım dili ile 45 sayfadan oluşan bu kitap, 1925 yılında Türkiye Cumhuriyeti Sıhhiye ve Muavenet-ı İçtimaiye Vekâleti (Sağlık Bakanlığı) yayını olarak İstanbul Kâğıtçılık ve Matbaacılık Anonim Şirketine bastırılmıştır.[21]

Altı bölümden oluşan kitabın birinci bölümde, ilin coğrafi durumu, doğal koşulları, tarım ve hayvancılık faaliyetlerine ilişkin istatistiki bilgiler ile ilin idari yapısına ilişkin bilgilere yer verilmiştir. [22]

Res.8
Kırkkilise Vilayeti 1923 Yılı İdari Yapısı  / Res.8
Kaza AdıNahiye SayısıKöy Sayısı
Merkez558
Babaeski246
Lüleburgaz138
Vize226
Pınarhisar19
Demirköy224
Toplam12211
Res.9 – Doktor Ahmet Hamdi Bey Tarafından Hazırlanan Türkiye’nin Sıhhi-i İçtimai Coğrafyası Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti Kitabı

İkinci bölümde, ilin iklim yapısı genel nüfusu dağılımına ilişkin bilgilere yer vermiştir. 1923 Yılında Kırklareli Vilayetinin toplam nüfusu 79.895 kişidir. Merkez ilçede 24.085 kişi yaşamaktadır. [23]

Kırkkilise Vilayeti 1923 Nüfus Durumu
Kaza AdıNüfusu
Merkez24.085
Babaeski17.676
Lüleburgaz13.047
Vize12.651
Pınarhisar10.642
Demirköy1.794
Toplam79.895

Üçüncü bölümde ilin nüfus durumu ve etnik yapısına, ekonomi, sanayi, eğitim, kültürel durum, gelenek ve görenekler ile günlük yaşama dair bilgilere yer verilmiştir.  İl nüfusunun %97.34’ü Müslüman (%83.28’i Türk, %9,2’si Pomak %3,3’ü Arnavut ve %2,1’i Boşnak’tır), %1,2’si Musevi ve %0.83’ü Bulgar’dır.[24]

 Bu bölümde ayrıca o dönemde insanların batıl inançlara yaklaşımı ile gelenekselleşmiş davranışlarına dikkat çekilmiş, üfürükçüler ve yalancı hekimlere çok fazla rağbet edildiğini eleştirel bir dil ile anlatmıştır. Örneğin başı ağrıyan insanlar hekim yerine hoca veya üfürükçüye gidip kendilerini okutarak iyi olmaya çalıştıklarından, sarılık olanların berbere götürülerek dillerinin altından ustura ile iki üç çizik attırılarak kan aldırdıklarından, şifa bulmadıkları veya hastalık ilerlediği zaman hekime müracaat ettiklerinden, ateşi olan bir hastanın yüksek ateş nedeniyle sayıkladığı zaman kim bilir ne tarafa su dökmüştür diye hemen hocayı gittiklerinden  bahsetmiş, başka kötü örnekler de olduğunu ancak halkın günden güne giderek artan bir oranda bu tür bilim dışı yöntemlerden ve hurafelerden uzaklaştığını, bunu da doktorların uyarı ve tavsiyeleri, hükümetin tutumu, eğitim çalışmaları, tıbbi gelişmelerin etkileri ile açıklamaktadır. [25]

Res.10 – Türkiye’nin Sıhhi-i İçtimai Coğrafyası

Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti Kitabından bir kesit

Dördüncü bölümde ildeki sağlık kuruluşları ve eczaneler, oteller ve diğer konaklama tesisleri, okullar, hamamlar, fabrikalar, kamu binaları, su sistemi, mezarlıklar ve mimari hakkında bilgi verilmiştir.

 Sadece Kırklareli İl Merkezinde Özel İdare tarafından inşa edilen 25 yataklı bir hastane olduğu, hastane kadrosunda 1 operatör, 1 dahiliye uzmanı, 1 hasta bakıcı bulunduğu, bağlı ilçelerde hastane bulunmadığı, Babaeski, Pınarhisar ve Vize İlçelerinde birer dispanserin faaliyet gösterdiği, bunlara ilave olarak Lüleburgaz ve Demirköy İlçelerinde 1924 yılı içerisinde beşer yataklı tedavi evlerinin açıldığı, İl merkezinde 3 Lüleburgaz ve Pınarhisar İlçelerinde birer eczane olduğu belirtilmiştir.[26]

Bu dönemde Kırklareli İl Merkezinde içme suyunun çeşitli kaynak sularından dökme künk borular vasıtasıyla aktarıldığı, suyun berrak ve az kireçli olduğu diğer ilçelerde de içme suyunun kaynak suları ile sağlandığı anlatılmıştır.[27]

Beşinci bölümde ilin genelinde görülen hastalıklar hakkında bilgiler verilmiştir.

Bataklıkların çok olduğu Kıyıköy ve İğneadada kasabalarında sıtma ve mide rahatsızlıklarının sık sık görüldüğü, İl genelinde halkın daha çok tarla ve ormanda çalışması nedeniyle de kasık fıtığı rahatsızlıklarının yaygın bir şekilde görüldüğü, frengi ve fuhuş ile etkin bir şekilde mücadele edildiği, havanın temiz ve açık olması nedeniyle verem hastalığının nadiren görüldüğü,  çiçek ve difteri vakalarının ise çok az seyrettiği, çiçek hastalığının daha çok Makedonya civarından gelen muhacirler kanalıyla yerli halka bulaştığı, bunun dışında lekeli humma ve lohusa humması vakalarının olduğu, kızamık, boğmaca ve grip vakalarının görüldüğü belirtilmiştir. [28]

Bunların yanı sıra 1910/1911 yıllarında Edirne, İstanbul ve Kırklareli civarında I. ve II. Ordular tarafından icra edilen büyük ölçekli tatbikatlar esnasında Lüleburgaz Seyitler İstasyonuna gelen askerlerin genel içtiması sırasında kolera tespit edilmiş, yüze yakın asker vefat etmiştir. [29]

01/09/1922 – 30/08/1924
Hastalık AdıVaka SayısıVefat Sayısı
Lekeli Humma12 
Lohusa Humması1 
Çiçek5 
Kızamık313
Boğmaca455
Grip4 

Altıncı bölümde ise, 1923 yılında 855 doğum, 718 ölüm gerçekleştiği, genel nüfusa göre ölüm oranının %2-3 çocuklarda ise %0,1 olduğu bilgisine yer verilmiştir. Kitabın sonunda ise bir Kırklareli haritası mevcuttur. [30]

Res.12 – Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti Haritası

[18] Cumhuriyet Arşivleri, “Kırklareli Sağlık Müdürlüğüne Hamdi’nin tayini” 30-11-1-0 / 5 – 16 – 3

[19] Fethi Erdem Türk Hekimleri Bibliyografyası, İstanbul 1948, S.248

[20] Aydın Cidan, Türkiye’nin Sıhhi-i İçtimai Coğrafyası 1925 (1341) Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti Günümüz Türkçesi, Kırklareli 2019

[21] Türkan Doğruöz a.g.e. S.277

22] Aydın Cidan a.g.e. S. 1-15

[23] Aydın Cidan a.g.e. S. 16-19

[24] Aydın Cidan a.g.e. S. 20

[25] Aydın Cidan a.g.e. S. 28-29

[26] Aydın Cidan a.g.e. S. 31-41

[27] Aydın Cidan a.g.e. S. 31

[28] Aydın Cidan a.g.e. S. 42-44

[29] Aydın Cidan a.g.e. S. 44

[30] Aydın Cidan a.g.e. S. 45

Facebookmail