Osmanlıdan Cumhuriyete Kırklareli İl Merkezinde Sağlık Alanında Yapılan Çalışmalara Genel Bir Bakış

Kırklareli’de Görev Yapan Doktorlar

 Osmanlı son döneminde imparatorluk toprakları içerisinde görev yapan doktorların çoğunluğu, Rum, Ermeni, Yahudi gibi azınlık halkalarından oluşmakta idi.  Kırklareli’de de durum farklı değildi. İl genelinde doktor olarak görev yapanların çoğunluğunu Rum, Yunan, Avusturya tebasına kayıtlı doktorlardan oluşmakta idi. 1908 II. Meşrutiyetin ilanı ile, yapılan bir çok düzenleme ile üniversite sıralarına kendi evlatlarını yerleştirmeye başlayan bu halk kısa sürede içerisinde meyvelerini  almış nice doktorlar yetiştirmiştir.[31]

Çeşitli kaynaklarda adı geçen ve Kırklareli’de Görev Yapan Doktorlar aşağıda listelenmiştir. Kırklareli’de görev yapan bu doktorlardan Mehmet Fuat UMAY ve Prof.Dr. Hulusi BEHÇET yeri ayrı bir öneme sahiptir.[32]

  • Doktor Mehmet Fuat UMAY
  • Doktor Kiremitçioğlu Dimitri
  • Doktor Celepoğlu Kostanti
  • Doktor Haciyannakis
  • Doktor Ali Efendi
  • İsmail Hakkı Bey
  • Doktor Ahmet Hamdi Bey
  • Askeri Doktor Rifat Bey
  • Askeri Doktor Ziya Nakiyüddin
  • Doktor Mehmet Derviş KUNTMAN[33]
  • Askeri Doktor Hulusi BEHÇET
Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı resim-25.png
Res 13

Doktor Mehmet Fuat UMAY, 24 Şubat 1885 tarihinde Kırklareli’de doğmuştur. ilk okulu ve orta okulu Kırklareli’de, liseyi Edirne’de bitirdi, 1910 yılında İstanbul Tıbbiyesinden (İstanbul Üniversitesi) doktor olarak mezun oldu. 2 Temmuz 1910’da Tırnovacık Kasabasına Hükümet Tabibi olarak atandı. Balkan Savaşları esnasında Müdafa’a-i Milliye Kırkkilise Şubesi’nin kurulmasına öncülük eti. Bu dönemde bölgedeki bir askeri hastaneye tayin olan Dr. Mehmet Fuat, savaş sonrası 28 Ağustos 1913’te Kırklareli Belediye Tabipliğine atandı. 10 Mart 1917 yılında kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti Kırkkilise Şubesini kurdu. 8 Şubat 1919 tarihinde atandığı Bolu Hükümet Tabipliği görevine başlayan Dr. Mehmet Fuat, 1920-1923 döneminde Milli Mücadele’ye katılarak TBMM’de Bolu milletvekili, 1923-1950 dönemlerinde Kırklareli milletvekili olarak görev yaptı. 4 Aralık 1923 tarihli önergesi ile,[34] doğduğu şehrin Kırkkilise olan adı, 20 Aralık 1924 tarih ve 537 Sayılı Kanun ile Kırklareli olarak değiştirildi. Çocuk Esirgeme Kurumu’nun dernek statüsünde faaliyet gösterdiği dönemde (30/06/1921 – 14/11/1948) döneminde ilk ve en uzun süre başkanlık görevini üstlendi. Soyadı kanunu ile, Türk çocuklarına verdiği hizmetten dolayı, Türk mitolojisinde çocukların koruyucu ruhu ” Umay”a atfen, Atatürk tarafından kendisine bu soyadı verildi. 1963 yılında İstanbul’da vefat etmiştir. Rahmetle şükranla anıyoruz, topluma, insanlığa  ve bilhassa çocuklara yönelik yapmış olduğu çalışmaları asla unutulmayacaktır.[35]

Res 14

Doktor Hulusi BEHÇET,  20 Şubat 1889 tarihinde İstanbul’da doğmuştur. Tıp öğrenimini 1910 senesinde tamamlamış ve Gülhane Dermatoloji Kliniğinde asistan olarak çalışmıştır. 1914 Temmuzunda Kırklareli Askeri Hastanesi başhekim muavinliğine tayin edilmiş, daha sonra 1918’e kadar Edirne Askeri Hastanesinde dermatoloji uzmanı olarak çalışmıştır.  21, 7 ve 3 yıl takip ettiği üç hastada ağız ve genital bölgede ile gözde çeşitli bulgular bulunduğunu gözlemleyerek bunun yeni bir hastalık olduğuna inanmış, görüşlerini 1937’de “Dermatologische Wochenschrift’de yazarak  aynı yıl Paris’te Dermatoloji toplantısında sunmuştur.1947’de Zürih Tıp Fakültesinden Prof. Mischner’in Uluslararası Cenevre Tıp Kongresinde yaptığı öneriyle, Dr. Behçet’in bu buluşu “Morbus Behçet” olarak adlandırılmıştır. Bir dönem Kırklareli’de görev yapan, ulusal ve uluslararası tıp dünyasına damgasını vuran Hulusi Behçet, 1933 yılında Türk akademisinde profesör unvanını alan ilk kişi olmuştur.[36] 

1948 Yılı İtibari İle Kırklareli’de Görev Yapan Doktorlar

  • Sağlık Müdürü Asaf AYDONAT
  • Hastane Başhekimi Cevdet Sabit TAN
  • Belediye Doktoru Emekli Albay Arif İSMET
  • Sıtma Mücadele Doktoru Turhan TEMUÇİN
  • Hükümet Doktoru Osman KAYARASI
  • Hükümet Doktor Yardımcısı Adli ŞENDİL
  • Serbest Doktor Mehmet Can YENİLEY
  • Serbest Doktor Resim REYTAN
  • Doktor Orhan HAKER
  • Doktor Nazmi TUNCAY
  • Doktor Mehmed DİNÇÖZ
  • Doktor Orhan SÖNMEZ
  • Doktor Cengiz YALÇIN
  • Doktor Abdullah ZARALIOĞLU
  • Diş Doktoru Riza KARAOSMAN
  • Diş Doktoru Halit DALBAYRAK
  • Diş Doktoru Akif IŞIKALP [37]

Doktor Mehmet Derviş KUNTMAN, yıllar süren 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşında askeri doktor olarak görev yapmış, emekli olduktan sonra, 6 Eylül 1939 – 3 Temmuz 1941 tarihleri arasında Kırklareli’de İl Sağlık Müdürü olarak görev yapmıştır. Doktor Mehmet Derviş KUNTMAN görev yaptığı bu dönemi kaleme almış, bu hatıratlar Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığınca 2009 yılında yayımlanmıştır.[38]

Doktor Mehmet Derviş KUNTMAN, Kırklareli’de göreve başladığında şehrin solgun çevresinden susuzluk çektiğini, şehirdeki en büyük sorunun su sorunu olduğundan bahsetmiştir. Şehirde yaptığı ilk inceleme sonucunda da, şehri besleyen Gerdanlı, Söğütçük, Nallıhoroz mevkilerinde olan su kaynaklarının, bol temiz olduğunu, tarihi sokak çeşmelerinde suyun az ve pis akmasının sebebi olan bozuk durumdaki su yollarının onarılması ile sorunun çözüleceğini Belediye ve Valiliğe bildirdiğini ancak, uyarılarına Belediyenin istasyon civarında bir artezyen kuyusu açtırdığı, çalışmaların halen devam ettiği ve şehrin su sorununun bu şekilde çözüleceği bildirilerek kulak asılmadığını belirtmiştir.[39]

Bir gün artezyen kuyusunda suyun çıktığı haberinin alınması ile, Belediye Doktoru ile kuyunun başına gittiğini, çıkan suyun tamamıyla bir maden suyu özelliğine sahip olup içmeye ve kullanmaya kesinlikle elverişli olmadığını, suyu kullanmaya kimsenin gelmediğini, kuşların dahi suyu içmediğini, suyun boş yere aktığını ve etrafını kızıla boyadığını, bütün bunlara karşın Belediyenin kuyuyu biraz daha derinleştirip çeşme yapılması için çalışmalara başladığını tüm itirazlarına ve kuyudan çıkan suyun fiziki, kimyevi özelliğinin bozuk olduğunu söylemesine karşın büyük bir tepkiyle karşılandığından bahsetmiş, yapılan tahliller sonucunda suda sülfür gazı ve fazla miktarda demir bulunduğunun tespit edilmesi ile Belediyeyi artezyen sevdasından vazgeçirdiğini belirtmiştir.

Res.15 – Belediye Tarafından Açılan Artezyen Kuyusu

Vize, Demirköy ve Lüleburgaz İlçelerinin Sağlık Durumu Hakkında aşağıdaki bilgileri vermiştir.

Vize   İlçesi             :  Buranın teşkilatında bir hükûmet tabipliği, bir dispanser, bir de eczanesi vardır. Hükûmet Tabibi Zülfü Sami ÖZGEN bir idealist gibi çalışmakta, bütün halkı memnun etmektedir.

Demirköy    İlçesi  : Hükûmet Tabibi Dr.Zeki ERATAMAN; ateşli karakterli bir genç, gece gündüz hastalarıyla meşgul.

Lüleburgaz  İlçesi : Hükûmet tabipliği, dispanser ve bir de eczane var. Su ihtiyacı kısmen açılmış bir artezyen kuyusundan temin edilmektedir.[40]

1967 Yılı İl Yıllığında Kırklareli’deki Sağlık Çalışmaları

1967 Yılında Kırklareli’de halkın sağlığını tehdit eden herhangi bir bulaşıcı hastalık bulunmamakla birlikte, çocuklarda boğmaca, kızamık, kabakulak, grip, enfeksiyon vakaları ile, çok az sayıda difteri, hepatit, tifo ve aşılanmamış çocuklarda da polio vakalarına rastlanılmaktadır.

İl genelinde sadece Kırklareli Merkezinde Devlet Hastanesi bulunmaktadır. Devlet Hastanesinde, Dahiliye, Hariciye, İntaniye, Çocuk, Nisaiye servisleri ve Diş kliniği ile tedavi hizmetleri yürütülmektedir. Yine İl Merkezinde bir Verem Savaş Dispanseri, Lüleburgaz, Babaeski ve Demirköy İlçelerinde ise Sağlık Merkezleri bulunmaktadır.[41]

1965 Yılına Ait Tedavi Merkezleri ve Hasta İstatistikleri

Tedavi MerkeziYılıYatak SayısıPoliklinik SayısıYatan Hasta SayısıAmbulans İle Gelen Hasta Sayısı
Kırklareli Devlet Hastanesi196511019.1872.634212
Verem Savaş Dispanseri19658.339
Lüleburgaz Sağlık Merkezi1965206.7601.143
Babaeski Sağlık Merkezi1965151.49668014
Demirköy Sağlık Merkezi1965102.352153107
Toplam196515538.1344.610333

1966 Yılına Ait Tedavi Merkezleri ve Hasta İstatistikleri

Tedavi MerkeziYılıYatak SayısıPoliklinik SayısıYatan Hasta SayısıAmbulans İle Gelen Hasta Sayısı
Kırklareli Devlet Hastanesi196611017.8812.314182
Verem Savaş Dispanseri19668.358
Lüleburgaz Sağlık Merkezi1966205.9301.214
Babaeski Sağlık Merkezi1966152.32862818
Demirköy Sağlık Merkezi1966102.93219378
Toplam196615537.4294.349278

2000 Yılı İl Yıllığında Kırklareli’deki Sağlık Çalışmaları

            2000 Yılı itibari ile, Kırklareli Merkez ve İlçelerinde biri özel sektöre ait olmak üzere toplam 8 Hastane, 2 Sağlık Merkezi, 3 Verem Savaş Dispanseri, 2 Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlama Merkezi, 1 Halk Sağlığı Labaratuarı, 44 Sağlık Ocağı ve 193 Sağlık Evi bulunmaktadır.

            İl genelinde Devlet kadrolarında ve özel sektörde toplam 291 Doktor, 79 Diş Hekimi, 118 Eczacı, 323 Hemşire, 293 Ebe ve 183 Sağlık Teknisyeni hizmet vermektedir.

            Bir uzman doktora 2.200, bir pratisyen hekime 2.040 kişi düşmekte olup Ülke genelinde bir hekime düşen kişi sayısı 929, Kırklareli İl genelinde ise 1040’tır.

            Bebek Ölüm Oranı Ülke genelinde %o 44,4 olup, Kırklareli İl genelinde %o 8,9’dur.

Kırklareli İl genelinde toplam 111 eczane bulunmaktadır.[42]

2000 Yılına Ait Tedavi Merkezleri ve Hasta İstatistikleri

Tedavi MerkeziYılıYatak SayısıPoliklinik SayısıAmeliyat SayısıDoğum SayısıYatak İşgal Oranı %
Kırklareli Devlet Hastanesi2000199181.1561.273105850
Kırklareli SSK Hastanesi200083138.18790748639
Babaeski Devlet Hastanesi20005054.2049797843,1
Demirköy Sağlık Merkezi200015
Lüleburgaz Devlet Hastanesi2000100149.7531.238134671,3
Lüleburgaz SSK Hastanesi200066170.4271.25753370
Lüleburgaz Özel Derman Has.2000513.1571.00525431
Pehlivanköy Sağlık Merkezi200015
Pınarhisar Devlet Hastanesi20002517.9903,1
Vize Devlet Hastanesi20005012.865823,5
Toplam654727.7396.6673.757 

2019 Yılı Kırklareli’deki Sağlık Kurumlarına Ait İstatistiki Veriler

2019 Yılı İtibari İle Kırklareli İl Genelinde Tedavi Edilen Hasta Sayıları

Tedavi TürüSayısı
Ayakta Muayene Sayısı1.659.261
Yatan Hasta34.948

2019 Yılı İtibari İle Kırklareli İl Genelinde Bulunan Sağlık Çalışanları Sayıları

Sağlık Personeli ÜnvanıSağlık Personeli Sayısı
Uzman Doktor153
Pratisyen Doktor84
Diş Doktoru51
Ebe147
Hemşire427
Diğer Sağlık Personeli342
Eczacı14
Toplam1.218

2019 Yılı İtibari İle Kırklareli İl Genelinde Bulunan Sağlık Tesisleri ve Sayıları

İlçeDevlet HastanesiHastane Yatak KapasitesiÖzel HastaneAğız ve Diş Sağlığı MerkeziAile Sağlığı MerkeziSağlık Evi
Merkez127511312
Babaeski110068
Demirköy22
Kofçaz12
Lüleburgaz1300411610
Pehlivanköy12
Pınarhisar13036
Vize130511
Toplam5735424753

[31] Ali Rıza Dursunkaya,  a.g.e.  S. 206, 207, 208, 209

[32] Devlet Arşivleri/Osmanlı Arşivleri, DH.UMVM-80,45

[33] Prof.Tbp.Kd.Alb.Metin ÖZATA, Bir Doktorun Harp ve Memleket Anıları Genel Kurmay Başkanlığı, 2009, Ankara, S.223

[34] T.B.M.M., Kırkkilise İsminin Kırklareline Tahvili Hakkında Takrir,   http://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d02/c010/b016/tbmm020100160469.pdf

[35] https://tr.wikipedia.org/wiki/Fuat_Umay

[36] http://www.hulusibehcet.net/behhayat.htm

[37] Ali Rıza Dursunkaya,  a.g.e.  S. 185, 206, 207, 208, 209

[38] Prof.Tbp.Kd.Alb.Metin ÖZATA, Bir Doktorun Harp ve Memleket Anıları Genel Kurmay Başkanlığı, 2009, Ankara

[39] Prof.Tbp.Kd.Alb.Metin ÖZATA, a.g.e. S.223, S224, S.225

[40] Prof.Tbp.Kd.Alb.Metin ÖZATA, a.g.e. S.227, S.228

[41] 1967 Kırklareli İl Yıllığı, Kırklareli Valiliği, 1967, S.45, 46, 47, 48

[42] Kırklareli 2000, Kırklareli Valiliği, S.179

Facebookmail