Osmanlıdan Cumhuriyete Kırklareli İl Merkezinde Sağlık Alanında Yapılan Çalışmalara Genel Bir Bakış

Osmanlıdan Cumhuriyete

Kırklareli İl Merkezindeki İlk Sağlık Tesisleri

Res.16 – Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti Haritası, Sol Üstte Memleket, Sağ Altta Askeri Hastane

Kırklareli’nin İlk Hastanesi

Kırklareli’nin ilk Hastanesi, 19. Yüzyılın sonlarında Köseoğlu Süleyman’a ait Karakaş Mahallesinde, bugünkü Zincirlikuyu Caddesi üzerinde bulunan evin kiralanması ile kurulmuştur.

Devlet Arşivlerinden çıkan ve aşağıda gösterilen 1886 yılına (H.1304) ait belgede, Doktor Ali Efendi’nin Kırklareli’de bulunan bu hastaneye terfien tayin edildiği anlaşılmaktadır.[43]

Res.17- Ali Efendi’nin Kırkkilise Hastahanesinin tabib-i evvelliğine terfian tayini.H-02-07-1304

Kırklareli Gureba Hastanesi

Köseoğlu Süleyman’a ait Karakaş Mahallesinde bulunan evin yetersiz kalması nedeniyle, Neşet Paşa döneminde, 1892 yılında (H.1310) Karakaş Mahallesi sınırları içerisinde, (77 ada 1 parsel) şehrin kuzey batısında yeni bir hastane yapılmış, adına da Gureba Hastanesi denilmiştir.[44]

Res.18 – Kırklareli Gureba Hastanesi – 1892

Erkek ve Kadınlar için iki ayrı bölümden oluşan hastanenin bodrum kat üstünde yükselen iki kattan oluşmakta idi. Birinci katta depo, eczane, muayene odaları, doktorlar, hastane müdürü ve hademe tarafından kullanılan sekiz oda, en üst kat olan ikince katta ise elli yatak kapasitesine sahip dört koğuş, bir salon ve diğer bir oda iki ayrı koridora açılmakta idi.[45]

Res.19 – Kırklareli Gureba Hastanesi ve Bahçesi – 1892

 Dönemin mimarisine uygun bir şekilde neo klasik tarzda kargir olarak inşa edilen bu güzel bina, bodrum katı üstünde yükselen iki kattan oluşmaktadır. Ön cephesindeki giriş bölümünde bulunan iyon tarzında dört sütun, ikişerli olarak arşitrav ile üst katın çıkma bölümünü desteklemekte, ana girişinin sağ ve solunda üçer basık kemerli pencere, duvar yüzeyinden dışarıya taşırılarak aralıklı olarak kademelendirilmiştir. Katlar arası ve ikinci katın çatıya kavuştuğu kısım yatay silmeler ile belirgin hale getirilmiştir. Giriş kattaki sütunların desteklediği ikinci kattaki çıkıntı kısım, kırma çatıyı gizleyen üçgen alınlık ile buluşmakta binaya estetik bir hava katmıştır.

1912 Yılında patlak veren Birinci Balkan Savaşı esnasında Kırklareli Bulgarlar askerleri tarafından işgal edilmiş, başta askeri kışlalar, hükümet konağı, belediye binası, Kocahıdır Mahallesinde bulunan bugün Olgunlaşma Enstitüsü olarak kullanılan okul binası olmak üzere sivil halkın ikamet ettiği birçok bina askeri amaçlar dahilinde kullanılmaya başlanmış, Guraba Hastanesin de yaralı Bulgarlar askerlerinin tedavisinde de kullanıldığı o döneme ait fotoğraflardan anlaşılmıştır.

Res.20 – Kırklareli Gureba Hastanesi, Balkan Savaşları Esnasında Yaralı Bulgarlar Askerlerin Tedavisinde Kullanılırken  – 1912
Res.21- Balkan Savaşlarında Bulgar Doktorlarca Yaralı Askerlerinin Tedavisinde Kullanılırken /1912

Devlet Arşivlerinde rastlanılan 1896 yılına (H.1314) ait diğer bir belgede Kırklareli’de görev yapan muhtarların Gureba Hastanesini Redif Deposu (yedek askerlere ait askeri depo) olarak kullanmak için izin istedikleri görülmektedir. Bu talebe yönelik izin verilip verilmediği hakkında herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır.[46]

Burada ilginç olan Hastanenin daha yeni inşa edilmesine karşın, taşrada en alt düzey sivil kamu idarecileri olan muhtarların bu binayı askeri depo olarak kullanma isteğidir.  

Dönemin koşulları itibari, 93 Harbi olarak adlandırılan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Balkanlardan büyük bir göç dalgası yaşanması, gerek Balkanlarda gerek se Kırklareli yaşayan ve nüfusun çoğunluğunu oluşturan Bulgar ve Yunan çetecilerin aşırı taşkınları, Müslüman halka zulüm ve zorbalıkları nedeniyle, muhtarların savunma amaçlı silahlandığı ve Kamuya ait bu binayı da silah ve mühimmat deposu olarak kullanmak üzere talep ettikleri düşünülebilir.

 Bunun yanı sıra, buradan hastane binasının bir takım fiziki eksikliler nedeniyle bir şekilde kullanılamadığı yada hastanede görev yapacak doktor bulunmadığı vb. nedenlerden dolayı hastanenin boş olduğu veya  faaliyet dışı kaldığı, dolayısı ile atıl kalan hastane binasının bu nedenle tercih  edildiği de düşünülebilir.

Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı resim-40-408x600.png
Res.22 – Kırkkilise’de inşa edilen Gureba Hastahanesinin Kırkkilise Muhtarları tarafından redif deposu olarak kullanılmak istendiği, H-29-07-1314
Res.23- Sevet-i Funun Dergisine Konu Olan Kırklareli Gureba Hastanesi – 1896
Res.24- Sevet-i Funun Dergisine Konu Olan Kırklareli Gureba Hastanesi – 1896

Kırklareli Mevki (Askeri) Hastanesi

1892 Yılında (H.1310) bugünkü Askerlik Şubesinin bulunduğu Doğu Mahallesindeki alana, bir tümen asker için tasarlanan, dört askeri kışla, 1 redif (askeri malzeme) deposu ile birlikte inşa edilmiştir. Mevki Hastanesi ismi ile anılan bu güzel hastane kadrosunda, 1 Başhekim Yarbay, 1 Doktor Binbaşı, 1 Doktor Yüzbaşı, 5 Cerrah, 4 Eczacı, 1 Müdür, 1 Katip ve 1 İmam kadrosundan oluşmakta idi.[47]

Res.25 – Kırklareli Mevki Hastanesi – 1892

Orta giriş kısmı, yuvarlak kemerli, büyük üç kapıdan oluşan iki katlı neo-klasik tarzda inşa edilen yapının ikinci katında dışa çıkıntılı kısmında beş, sağ ve sol iç kısımlarında ikişer yuvarlak kemerli penceresi, bir silme ile kırma çatıyla buluşmaktadır. Yapının giriş kısmı sağ ve sol kanadı tek katlı olup, sekizer yuvarlak kemerli pencereden oluşmaktadır.

Res.26 – Kırklareli Mevki Hastanesi ve Askeri Kışlalar – 1892

1908 Yılında Mevki (Askeri)  Hastanesinin yanına ihtiyaca binaen ek pavyon binaları inşa edilmiştir.

Res.27 – Kırklareli Mevki Hastanesi ve Askeri Kışlalar – 1911
Res.28 – Fırka merkezi olan Kırkkilise’de mevkii hastanesine duyulan ihtiyaçtan dolayı baraka tarafında pavyonlar inşasına ait belge. (1326Ş-49) Yer  İ..AS..  74 – 29 -1
Res.29 – Fırka merkezi olan Kırkkilise’de mevkii hastanesine duyulan ihtiyaçtan dolayı baraka tarafında pavyonlar inşasına ait belge. (1326Ş-49) Yer  İ..AS..  74 – 29 -1
Res.30 – Fırka merkezi olan Kırkkilise’de mevkii hastanesine duyulan ihtiyaçtan dolayı baraka tarafında pavyonlar inşasına ait belge. (1326Ş-49) Yer  İ..AS..  74 – 29 -1

Balkan Savaşları esnasında Bulgar askerleri tarafından kullanılan kışla ve hastane binaları, 1913 Yılında Bulgarların geri çekilmeleri esnasında bombalar ile patlatılarak kullanılmaz hale getirilmiştir. Geriye sadece Redif (Askeri Malzeme) Deposu kalmış oda zamanla yok olup gitmiştir.[48]

Res.31 – Kırklareli Mevki Hastanesi ve Askeri Kışlalar Bulgarlar Tarafından Kullanılırken – 1912
Res.32 – Kırklareli Mevki Hastanesi ve Askeri Kışlalar Bulgarların Bombalar İle Patlatması Sonucu Kullanılmaz Halde İken – 1913

Kırklareli Askeri Hastanesi

Mevki (Askeri) Hastanesinin II. Balkan Savaşı esnasında, 1913 Yılında  Bulgarlar askerleri tarafından bombalar ile patlatılarak yanması sonucu kullanılmaz hale gelmesiyle, bu defa Pınarhisar yolu üzerinde bulunan (Mahmut Şevket Paşa Kışlası) 1925 yılında yeni askeri kışlalar ile birlikte inşa edilmiştir.

Res.33 – Askeri Hastane
Res.34 – Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti Şehir Haritası

Uzun yıllar askeri personele tedavi hizmeti veren Kayrak adı ile de anılan hastane yakın geçmişte yıkılmıştır. Geriye bugün müze olarak kullanılan bina kalmıştır.

Res.35- Arkada Askeri Hastane ve Çalışanları
Res.36 – Askeri Hastanenin de İçinde Bulunduğu 33. Mekanize Tugayı Kışlaları 1940’lı Yıllar

[43] Devlet Arşivleri/Cumhuriyet Arşivleri, İ.DH 01025/80810

[44] Ali Rıza Dursunkaya,  a.g.e.  S. 183,

[45] Serveti Fünun Dergisi, S.303 S.11, 31.12.1896

[446 Devlet Arşivleri/Osmanlı Arşivleri, DH.MKT-2078/54

[47] Ali Riza Dursunkaya, a.g.e. S.

[48] Ali Riza Dursunkaya, a.g.e. S.

Facebookmail